Üretim Tesislerinde Gözden Kaçan Verimlilik Alanı: Mavi Yaka İşe Alımında İhtisaslaşma

Üretime dayalı sanayi şirketlerinde verimlilik tartışmaları çoğu zaman oldukça öngörülebilir başlıklar etrafında şekillenir. Yönetim toplantalarında kapasite kullanım oranları konuşulur, enerji maliyetleri analiz edilir, bakım duruş süreleri sorgulanır, hammadde fireleri incelenir, yeni makine yatırımları değerlendirilir ve çoğu zaman operasyonel performansın artırılmasına yönelik çözüm arayışları fiziksel altyapı üzerinden yürütülür. Kuşkusuz bunların tamamı son derece kıymetli başlıklardır. Ancak sahada geçirdiğim yıllar boyunca defalarca gördüğüm daha sessiz, daha görünmez fakat etkisi son derece büyük başka bir verimlilik alanı bulunmaktadır: üretim hattına alınan insan kaynağının işe gerçek anlamda uygun olup olmadığı.

Birçok üretim şirketinde mavi yaka işe alımı hâlâ oldukça geleneksel yöntemlerle yönetilmektedir. İnsan kaynakları ekipleri çoğu zaman yoğun personel ihtiyacının baskısı altında hızlı işe alım refleksiyle hareket etmekte; adayın önceki iş deneyimine bakılmakta, temel birkaç mülakat sorusu yöneltilmekte ve pozisyon olabildiğince kısa sürede doldurulmaya çalışılmaktadır. Özellikle yüksek devir oranına sahip sektörlerde bu yaklaşım neredeyse kronik bir alışkanlığa dönüşmüştür.

Oysa üretim sahası yalnızca fiziksel dayanıklılık gerektiren bir çalışma alanı değildir.

Bir paketleme hattında çalışan operatör ile ağır sanayi tesisindeki bakım personelinin ihtiyaç duyduğu fiziksel ve zihinsel beceriler birbirinden farklıdır. Forklift operatörlüğü yapan bir çalışan ile kalite kontrol hattında görev yapan personelin dikkat biçimleri aynı değildir. Kesimhane operasyonunda çalışan bir personelin psikolojik dayanıklılığı ile hassas montaj hattında görev yapan bir çalışanın refleks ve koordinasyon becerileri farklı nitelikler gerektirir.

Buna rağmen birçok işletme bu farklılıkları yeterince detaylı analiz etmeden, mavi yakalı çalışanları birbirine benzer bir iş gücü kategorisi gibi değerlendirme hatasına düşmektedir.

Halbuki bazı görevler yüksek seviyede el-göz koordinasyonu gerektirir. Bazıları sürekli dikkat ister. Bazıları tekrarlı işlere psikolojik dayanıklılık gerektirir. Bazılarında refleks süresi kritik önemdedir. Bazı görevlerde ise stres altında hata yapmama kapasitesi doğrudan iş güvenliği ile ilişkilidir.

Yanlış kişiyi yanlış işe yerleştirdiğinizde ortaya çıkan maliyet yalnızca yüksek iş gücü devri değildir. Çok daha karmaşık ve pahalı sonuçlarla karşılaşılır.

Üretim hatalarında artış yaşanır. Fire oranları yükselir. Öğrenme eğrileri uzar. Vardiya verimliliği düşer. Ekip içi gerilimler artabilir. Devamsızlık oranları yükselebilir. Ramak kala olayları çoğalabilir. Ve bazı durumlarda bu yanlış eşleşmeler doğrudan iş kazalarına zemin hazırlayabilir.

Özellikle gıda üretimi, otomotiv, lojistik, ağır sanayi, hızlı tüketim ürünleri ve yüksek tempolu üretim hatlarında bu durum çok daha görünür hale gelmektedir. Çünkü hata toleransı düşüktür ve küçük insan hatalarının sistem üzerindeki etkisi oldukça büyüktür.

Son yıllarda daha kurumsallaşmış üretim şirketlerinin bu konuda daha rafine yöntemler geliştirdiğini gözlemliyorum.

Bazı şirketler artık mavi yaka işe alım süreçlerinde yalnızca klasik mülakat yöntemleriyle yetinmiyor. Bunun yerine dikkat testleri, refleks ölçümleri, temel psiko-motor beceri analizleri, simülasyon uygulamaları, vardiya uyum değerlendirmeleri, davranışsal güvenlik eğilim analizleri ve hatta belirli üretim ortamlarını taklit eden kısa uygulamalı değerlendirme merkezleri kullanmaya başlıyorlar.

Bu yaklaşım ilk bakışta zaman alan ve maliyet yaratan bir süreç gibi görülebilir. Ancak orta ve uzun vadede çok daha büyük kayıpları önlemektedir.

Doğru işe doğru insan yerleştirildiğinde çalışan sirkülasyonu azalır. Eğitim maliyetleri düşer. Adaptasyon süreleri kısalır. İş güvenliği performansı iyileşir. Hata oranları azalır. Çalışan bağlılığı güçlenir. Operasyonel verimlilik daha sürdürülebilir hale gelir.

Özellikle Türkiye’de birçok üretim şirketinin verimlilik sorunlarını yalnızca teknoloji yatırımıyla çözmeye çalıştığını görüyorum. Oysa bazen çözüm yeni bir makine almak, yeni bir yazılım kurmak ya da üretim süreçlerini yeniden tasarlamak değildir. Bazen çözüm çok daha temel bir noktadadır: Doğru insanı, doğru işe, doğru değerlendirme yöntemleriyle yerleştirebilmek.

Ve çoğu zaman şirketlerin bilançosunda görünmeyen en büyük verimlilik kayıplarından biri, işe uygun olmadığı halde sistemin içerisinde görünmez hale gelmiş yanlış işe alımlardır.

Bu nedenle özellikle üretim şirketlerinde insan kaynakları fonksiyonunun yalnızca personel temin eden operasyonel bir birim olmaktan çıkıp; üretim süreçlerini anlayan, saha dinamiklerine hâkim olan ve işin gerektirdiği beceri setlerini bilimsel yöntemlerle değerlendirebilen daha uzmanlaşmış bir yapıya dönüşmesi gerektiğini düşünüyorum.

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir