Emeği Anlatmaktan Karara Katkı Sunmaya

Genç yöneticilerin gelişiminde gözden kaçan bir yetkinlik: Karar vericinin ihtiyacını anlamak

Son dönemde katıldığım yönetim toplantılarında, ilk bakışta pek dikkat çekmeyen, fakat tekrarlandıkça üzerinde düşünme ihtiyacı hissettiğim bir durumu gözlemliyorum.

Enerjisi yüksek, dinamik, açık fikirli ve çalışkan genç yöneticiler; sorumluluklarını üstlendikleri operasyonları, yönettikleri ekipleri ve aşmak için uğraştıkları güçlükleri büyük bir gayretle anlatıyorlar. Hazırladıkları tablolarda, yaptıkları sunumlarda ve verdikleri cevaplarda işlerine hâkimiyetleri, gösterdikleri çaba ve taşıdıkları sorumluluk duygusu açıkça hissediliyor.

Ne var ki toplantı ilerledikçe, anlatılanlarla dinleyenlerin aradığı cevaplar arasında ince bir mesafe belirmeye başlıyor.

Yönetici, yürüttüğü işin hikâyesini anlatırken üst yönetim bu hikâyenin kurum açısından ne ifade ettiğini anlamaya çalışıyor. Biri karşılaştığı güçlükleri ve bunları aşmak için yaptıklarını sıralarken diğeri sonuçları, riskleri, seçenekleri ve kendisinden beklenen kararı görmek istiyor. Taraflar aynı mesele hakkında konuşuyor; fakat meseleyi farklı yerlerden seyrediyorlar.

Kendi meslek hayatıma dönüp baktığımda, benzer durumları benim de yaşadığımı hatırlıyorum. Büyük emek verdiğim bir çalışmanın bütün ayrıntılarıyla anlaşılmasını beklediğim; oysa karşımdaki kişinin, haklı olarak, bu çalışmanın hangi sonucu doğuracağını ve hangi kararına ihtiyaç duyduğunu öğrenmeye çalıştığı zamanlar oldu.

Bu sebeple meseleyi, genç yöneticilere yöneltilmiş bir eleştiriden ziyade, yöneticilik yolculuğunda zamanında fark edilmesi gereken bir gelişim alanı olarak görüyorum.

İşin içinde olmak, işin bütününü görmeye yetmeyebiliyor

Operasyonun içinde çalışan bir yönetici için günler; yetiştirilmesi gereken işler, çözülemeyen aksaklıklar, eksik kadrolar, geciken tedarikler ve birbirine bağlı sayısız mesele arasında geçer. Zihninde en fazla yer tutan konuların, yönetim toplantısında da en fazla zamanı işgal etmesi tabiidir.

Üstelik çözdüğü bir sorunun arkasındaki emeği çoğu zaman yalnızca kendisi ve yakın çalışma arkadaşları bilir. Bu emeği görünür kılmak, işin dışarıdan göründüğü kadar kolay olmadığını anlatmak ve ihtiyaç duyduğu desteği elde etmek ister. Bütün bunlar anlaşılabilir beklentilerdir. Ancak yönetim toplantısının gündemi, tek bir fonksiyonun yaşadıklarından daha geniştir.

Üst yönetim aynı anda nakit akışını, kârlılığı, müşteri kayıplarını, yatırım ihtiyaçlarını, insan kaynağını ve kurumun geleceğini düşünmek zorundadır. Bir bölümün kendi içinde makul görünen talebi, diğer bölümlerin ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirildiğinde farklı bir anlam kazanabilir.

Dolayısıyla yöneticinin, kendi faaliyet alanından başını kaldırarak kurumun bütünü içindeki yerini görebilmesi gerekir. Kendi sorununun önemini anlatırken, diğer sorunlarla mukayese edildiğinde neden öncelik taşıdığını da ortaya koymalıdır. Bu bakış genişlemesi, yöneticilik olgunluğunun önemli eşiklerinden biridir.

Faaliyetten sonuca, sonuçtan karara

Bir yönetim sunumunda genellikle üç ayrı sorunun cevabına ihtiyaç vardır:

Ne yaptık? Ne elde ettik? Şimdi neye karar vermeliyiz?

İlk soru faaliyetleri, ikinci soru sonuçları, üçüncü soru ise yönetimin önündeki tercihleri görünür kılar.

Sunumların önemli bir kısmı ilk soruda uzun süre kalırken, ikinci soruyu kısmen cevaplar; üçüncü soruya ise ya hiç ulaşamaz ya da toplantının sonunda, zaman daraldığında temas eder.

Oysa “Bu ay çok sayıda müşteri ziyareti gerçekleştirdik” ifadesinin yönetim bakımından anlam kazanması için bu ziyaretlerin siparişe, tahsilata, müşteri devamlılığına veya yeni bir pazar bilgisine nasıl dönüştüğünün de gösterilmesi gerekir.

Benzer şekilde, “Üretimde çok sayıda arızayla uğraştık” açıklamasını; kaybedilen üretim miktarı, teslimatlara etkisi, tekrar etme ihtimali ve önerilen tedbirlerle birlikte ele almak gerekir. Faaliyet, sonucu açıklamak için kıymetlidir. Ayrıntı ise verilecek kararı değiştirdiği ölçüde toplantıda yer bulmalıdır.

Bu yaklaşım, yapılan işin zahmetini değersizleştirmez; aksine, gösterilen gayreti kurumun ihtiyaç duyduğu sonuçlarla ilişkilendirerek daha anlaşılır hâle getirir.

Sorunu aktarmak ve sorunun sorumluluğunu taşımak

Yöneticinin karşılaştığı sorunları açıkça ifade etmesi vazgeçilmezdir. Güçlüklerin saklandığı, kötü haberlerin geciktirildiği veya her şeyin yolundaymış gibi sunulduğu bir yönetim ortamında sağlıklı karar beklenemez. Bununla birlikte, bir sorunun toplantıya hangi hazırlıkla getirildiği önemlidir.

“Bu işi mevcut kadroyla yetiştiremiyoruz” ifadesi bir durumu bildirir. Yönetimin karar verebilmesi için iş yükünün nerede arttığını, mevcut kapasitenin nasıl kullanıldığını, hangi alternatiflerin değerlendirildiğini ve ilave kadronun neyi değiştireceğini de bilmesi gerekir.

Yöneticiden her sorunu tek başına çözmesini beklemek gerçekçi değildir. Ancak mümkün olduğu ölçüde seçenek geliştirmesi, bunların sonuçlarını tartması ve kendi kanaatini ortaya koyması beklenebilir.

“Sorunumuz budur” diyen yöneticiyle, “Sorunumuz budur; seçeneklerimiz şunlardır ve ben şu gerekçelerle bu yolu öneriyorum” diyen yönetici, karar sürecine farklı düzeylerde katkı sunar.

Elbette bazı meselelerde henüz yeterli veri yoktur; bazılarında çözüm yöneticinin yetkisini aşar, bazılarında ise gecikmeden haber vermek gerekir. Böyle zamanlarda belirsizliği açıkça ifade etmek ve hangi desteğe ihtiyaç duyulduğunu söylemek de sorumluluk almanın bir parçasıdır.

Kaynak talebinin arkasındaki kurumsal gerekçe

Genç yöneticilerin sunumlarında dikkat çeken bir diğer husus, ihtiyaçların çoğu zaman harcama kalemleri üzerinden anlatılmasıdır. Yeni personel, yeni yazılım, ilave makine, eğitim bütçesi veya dışarıdan alınacak hizmet… Her biri gerekli olabilir. Fakat karar verici, bu talepleri kurumun sınırlı kaynakları içinde değerlendirmek zorundadır. Bu sebeple talebin tutarı kadar, sağlayacağı katkının ve ertelenmesinin doğuracağı sonuçların da açıklanması gerekir.

İlave bir personel hangi iş yükünü karşılayacak? Bir yazılım hangi gecikmeyi veya hata ihtimalini azaltacak? Yeni makine hangi kapasite darboğazını giderecek? Talep karşılanmazsa kurum neyle karşılaşacak? Daha düşük maliyetli veya aşamalı bir çözüm mümkün mü?

Her faydanın doğrudan parasal karşılığını hesaplamak mümkün olmayabilir. İş güvenliği, mevzuata uyum, hizmet devamlılığı veya çalışan sağlığı gibi konularda gerekçe farklı bir zeminde kurulacaktır. Burada önemli olan, gerçekçi dayanakları ortaya koymak; varsayımları, belirsizlikleri ve beklenen katkıyı birbirinden ayırabilmektir.

Bir kaynak talebinin inandırıcılığı, vaatlerinin büyüklüğünden çok, gerekçelerinin sağlamlığına dayanır.

Karar vericiyi anlamak: Mesleki empati

Bütün bu meselenin merkezinde, yeterince üzerinde durmadığımız bir yetkinlik bulunuyor: Karar vericinin sorumluluklarını, beklentilerini ve endişelerini anlayabilmek.

Sunum hazırlayan yöneticinin, kendisine şu soruları sorması yararlıdır:

Bu masada oturan kişiler hangi sonuçlardan sorumlu? Hangi risklerden endişe ediyorlar? Benim anlattığım konu, onların önündeki hangi kararı etkileyecek? Bu kararı verebilmek için hangi bilgiye ihtiyaç duyacaklar?

Bu sorulara verilen cevaplar, sunumun içeriğini de sırasını da değiştirir.

Nakit sıkışıklığının gündemde olduğu bir dönemde, yatırımın sağlayacağı tasarruf kadar ödeme takvimi de önem kazanır. Müşteri kayıplarının arttığı bir ortamda, operasyonel iyileşmenin hizmet düzeyine etkisi öne çıkar. Hızlı büyüme döneminde ise mevcut sistemin ve ekibin bu büyümeyi ne ölçüde taşıyabildiği belirleyici olabilir.

Burada gösterilmesi gereken maharet, kurumun mevcut gündemini okuyabilmek ve kendi sorumluluk alanını bu gündemle ilişkilendirebilmektir.

Bununla birlikte, üst yönetimin beklentilerini anlamaya çalışmak, yalnızca duymak istediklerini söylemeye dönüşmemelidir. Mesleki dürüstlük, gerektiğinde yerleşik bir kanaate itiraz etmeyi ve hoş karşılanmayabilecek bir riski de açıklıkla ortaya koymayı gerektirir.

Empati, hakikatin nasıl daha iyi anlaşılacağını düşünmeye hizmet etmelidir.

Özlü anlatım, düşüncenin berraklığını gösterir

Uzun sunumlar, ayrıntılı tablolar ve çok sayıda grafik, hazırlık yapıldığını gösterebilir. Fakat bunların varlığı, meselenin açıklığa kavuştuğu anlamına gelmez.

Bazen tek bir sayfada mevcut durumun, hedeften sapmanın, temel nedenlerin, beklenen etkinin ve ihtiyaç duyulan kararın gösterilmesi, onlarca sayfalık bir sunumdan daha yararlı olur.

Böyle bir özet hazırlamak ciddi zihinsel emek ister. Hangi bilginin esas, hangisinin destekleyici olduğunu ayırt etmeyi; veriyi yorumlamayı ve kendi kanaatini açıkça ifade etmeyi gerektirir.

İyi hazırlanmış bir yönetim özeti, okuyucunun şu soruların cevaplarını kolayca bulmasını sağlamalıdır:

  • Mevcut durum nedir ve hedefe göre neredeyiz?
  • Sapmanın veya riskin temel sebebi nedir?
  • Kuruma etkisi nedir?
  • Hangi seçeneklerimiz var ve önerimiz hangisidir?
  • Kimden, hangi tarihe kadar, nasıl bir karar bekliyoruz?

Görselleştirme de bu açıklığa hizmet ettiği ölçüde kıymetlidir. Eğilimi gösteren bir grafik, sapmayı görünür kılan bir tablo veya seçenekleri karşılaştıran sade bir sayfa, karar vericinin düşünme yükünü hafifletebilir. Kullanılan göstergelerin tanımı, karşılaştırma dönemi ve veri kaynağı açık olduğunda ise anlatımın güvenilirliği güçlenir.

Üst yönetimin de bir sorumluluğu var

Bu uyumsuzluğun bütün sorumluluğunu genç yöneticilere yüklemek hakkaniyetli olmaz. Üst yönetimin ne görmek istediğini açıkça ifade etmediği, önceliklerini sık değiştirdiği veya toplantıları sorgulama ve kusur bulma ortamına dönüştürdüğü kurumlarda, yöneticiler zamanla kendilerini savunmaya yönelebilirler.

Ayrıntılar böyle bir ortamda güvence işlevi görür: Yapılan her işi sıralamak, gösterilen bütün çabayı kayda geçirmek ve sorumluluğun neden bütünüyle kendisine ait olmadığını açıklamak… Bu davranışın ortaya çıktığı yerde, sunum becerisinin yanında yönetim iklimini de değerlendirmek gerekir.

Üst yönetim; beklediği bilgiyi tarif etmeli, iyi hazırlanmış bir öneriye düşünerek karşılık vermeli ve erken iletilen kötü haberi cezalandırmamalıdır. Ayrıca bir karar talebini reddettiğinde gerekçesini açıklayarak, yöneticinin kurumun önceliklerini öğrenmesine yardımcı olmalıdır. Sağlıklı yönetim iletişimi, iki tarafın birlikte geliştirdiği bir çalışma alışkanlığıdır.

İK için somut bir gelişim alanı

İnsan kaynakları ekiplerinin bu konuyu, birkaç günlük sunum teknikleri eğitiminin ötesinde ele almaları gerektiğini düşünüyorum.

İhtiyaç duyulan gelişim; finansal okuryazarlığı, veriyi yorumlamayı, kurumsal öncelikleri anlamayı, seçenek geliştirmeyi, risk değerlendirmeyi ve özlü anlatımı birlikte kapsıyor.

Bunun için gerçek iş konuları üzerinde çalışılabilir. Genç yöneticiden devam eden bir sorunu bir sayfada anlatması, kaynak talebini gerekçelendirmesi, alternatiflerini karşılaştırması ve açık bir karar önerisi hazırlaması istenebilir. Ardından deneyimli bir yöneticiyle birlikte, hangi bilginin eksik kaldığı ve hangi ayrıntının karara katkı sağlamadığı değerlendirilebilir.

Farklı fonksiyonlarla çalışma fırsatları ve mentorluk görüşmeleri de bu gelişimi destekler. Satışın, üretimin, finansın ve insan kaynaklarının birbirlerinin meselelerini anlaması, kurumun bütününe bakabilme kabiliyetini güçlendirir.

Bu çalışmaların başarısını, sunumun görsel güzelliğinden çok; meselenin daha kolay anlaşılması, seçeneklerin daha sağlıklı tartışılması ve kararın uygulamada takip edilebilmesi üzerinden değerlendirmek gerekir.

Yöneticilikte bir olgunlaşma eşiği

Meslek hayatının başlarında insan, yaptığı işin ve gösterdiği gayretin fark edilmesini ister. Bu son derece insani bir ihtiyaçtır. Sorumluluklar genişledikçe, bu ihtiyacın yanına başka bir sorumluluk daha eklenir: Başkalarının doğru karar verebilmesine yardımcı olmak.

Yöneticinin operasyon içindeki deneyimini, kurumun bütünü açısından anlamlı bir değerlendirmeye dönüştürebilmesi; kendi sıkıntısını anlatırken karşısındaki kişinin sorumluluğunu da hesaba katabilmesi ve ihtiyaçlarını sağlam gerekçelerle ortaya koyabilmesi, bu olgunlaşmanın işaretleridir.

Genç yöneticilerin enerjisini, çalışkanlığını ve öğrenme arzusunu bu bakışla besleyebildiğimiz ölçüde, yönetim masalarındaki konuşmaların niteliği de gelişecektir.

Çünkü yöneticinin kıymetli katkılarından biri, işin bütün ayrıntılarını bilen kişi olarak, o ayrıntılar arasından doğru kararı mümkün kılacak olanları seçip görünür hâle getirebilmesidir.

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir