İnisiyatifin Bedeli: Sahipsiz Projelerde Görünmez Liderlik Tuzağı

Kurumsal hayatta bazı durumlar vardır ki, organizasyon şemasında yazan görev tanımları ile fiilen üstlenilen sorumluluklar zaman içerisinde birbirinden ayrışmaya başlar. Özellikle şirketlerin dönüşüm projelerinde, yeniden yapılanma çalışmalarında, satın alma ve entegrasyon süreçlerinde veya farklı fonksiyonların birlikte çalışmasını gerektiren kritik projelerde bu durumla sıkça karşılaşılır. İşler planlandığı gibi ilerlediğinde herkes kendi rolünün sınırları içerisinde hareket eder. Ancak süreç zorlaştığında, karar alma mekanizmaları yavaşladığında veya taraflar arasında görüş ayrılıkları oluştuğunda, kurumun görünmez dinamikleri devreye girer ve bazı kişiler kendilerini başlangıçta planlanmamış rollerin içerisinde bulurlar.

Bu kişiler çoğu zaman projenin resmi liderleri değildir. Hatta kimi zaman yalnızca projeye destek veren birimlerden birinin yöneticisidirler. Ancak kurumun çıkarlarını, zaman planını ve projenin hedeflerini önemsedikleri için ortaya çıkan boşlukları doldurmaya başlarlar. Önceleri geçici bir destek olarak görünen bu katkılar zamanla daha kritik bir karakter kazanır. Çözülemeyen ihtilaflar onların önüne gelir. Karar verilemeyen konular onların görüşüne bırakılır. Taraflar arasında oluşan gerilimleri onlar yönetmeye çalışır. Projenin ilerlemesini sağlayan koordinasyon görevleri giderek onların omuzlarına yüklenir.

Aslında bu durumun temelinde kötü niyet değil, çoğu zaman sorumluluk duygusu vardır. Profesyonel yöneticiler kurumun zarar görmesini istemezler. Projenin durmasını istemezler. Başarısızlığın ortaya çıkaracağı maliyetleri ve kaybedilecek zamanı görürler. Bu nedenle de çoğu zaman “Birisi yapmalıysa ben yapayım” yaklaşımıyla hareket ederler. İlk bakışta bu davranış son derece kıymetli ve takdire değer görünür. Gerçekten de birçok proje bu tür yöneticilerin gösterdiği fedakârlık ve sahiplenme sayesinde ilerleyebilir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir yönetim paradoksu vardır.

Kurumsal yapılarda yetki ile sorumluluk arasındaki denge bozulduğunda, başlangıçta takdir edilen davranışlar zamanla sorgulanmaya başlayabilir. Çünkü organizasyonlar yalnızca sonuçlarla değil, süreçlerle de ilgilenirler. Bir süre sonra şu sorular ortaya çıkmaya başlar:

“Bu kararı kim verdi?”

“Bu konuda yetkili kişi kimdi?”

“Bu yönlendirmeyi hangi sıfatla yaptı?”

“Bu projenin lideri kim?”

İşte tam bu noktada görünmez liderlik rolünü üstlenen yönetici kendisini zor bir pozisyonun içerisinde bulabilir. Başlangıçta yalnızca işleri ilerletmek amacıyla alınan kararlar, daha sonra bazı kişiler tarafından yetki aşımı olarak yorumlanabilir. Projenin olumlu sonuçları ekip başarısı olarak değerlendirilirken, ortaya çıkan aksaklıklar veya gecikmeler belirli kişilerin üzerine yıkılabilir. Daha da önemlisi, süreç boyunca sessiz kalan bazı paydaşlar sonradan ortaya çıkarak alınan kararları eleştirmeye başlayabilirler.

Bu durum çoğu yöneticide doğal olarak bir geri çekilme refleksi yaratır.

“Madem yetkim sorgulanıyor, o halde yalnızca kendi görev alanımla ilgileneyim.”

“Madem alınan kararlar tartışılıyor, bundan sonra kararı resmi sorumlular versin.”

“Madem proje liderliği bana ait değil, ben de liderlik yapmayayım.”

İlk bakışta mantıklı görünen bu yaklaşım da beraberinde yeni bir risk getirir. Çünkü bu kez proje boyunca yöneticinin gösterdiği sahiplenmeden faydalanan üst yönetim, onun geri çekilmesini sorgulamaya başlayabilir. Daha önce inisiyatif alması beklenen kişi, şimdi yeterince sahiplenmemekle eleştirilebilir. Böylece yönetici iki farklı baskı arasında sıkışır: Bir tarafta yetkisini sorgulayanlar, diğer tarafta daha fazla sorumluluk bekleyenler.

Aslında sorun kişinin performansında değil, rol tanımının yeterince netleştirilmemiş olmasındadır.

Kurumsal yapılarda en tehlikeli alanlardan biri, resmî sorumluluk ile fiilî sorumluluk arasındaki gri bölgedir. Çünkü bu bölgede başarı görünmez hale gelirken, hata son derece görünür hale gelir. Yetki açık değildir. Hesap verme mekanizması net değildir. Beklentiler tanımlanmamıştır. Buna rağmen sonuç üretme baskısı devam etmektedir.

Bu nedenle profesyonel yöneticilerin bu tür durumlarda göstermeleri gereken davranış, ne tamamen geri çekilmek ne de süresiz olarak görünmez liderlik rolünü üstlenmek olmalıdır.

Öncelikle proje içerisinde oluşan karar boşluklarının ve koordinasyon ihtiyaçlarının görünür hale getirilmesi gerekir. Birçok yönetici, yaşadığı sorunları kendi içerisinde çözmeye çalışırken aslında organizasyonun yapısal bir problemini bireysel gayretleriyle örtmeye başlar. Oysa doğru yaklaşım, bu boşlukları üst yönetime sistematik şekilde raporlamak ve organizasyonun dikkatine sunmaktır.

İkinci olarak, eğer kişiden fiilen liderlik yapması bekleniyorsa bunun açık şekilde tanımlanması gerekir. Kurumların sağlıklı çalışabilmesi için yetkinin de sorumluluğun da görünür olması şarttır. İnsanların hangi konuda karar verebildiği, hangi konuda tavsiye sunduğu ve hangi konuda yalnızca destek rolünde olduğu herkes tarafından bilinmelidir.

Üçüncü olarak ise yöneticinin kendi rolünü doğru tarif etmesi gerekir. Kurumsal hayatta tevazu önemli bir erdemdir; ancak belirsizlik yaratacak ölçüde sessizlik çoğu zaman faydadan çok zarar getirir. Profesyonel yönetici gerektiğinde katkı verir, gerektiğinde inisiyatif alır; fakat bunu hangi sıfatla yaptığını ve sınırlarının nerede başladığını nerede bittiğini de açıkça ifade eder.

Çünkü kurumsal yaşamda iyi niyet, tek başına yeterli değildir. İyi niyetin organizasyonel netlikle desteklenmesi gerekir. Aksi halde bugün bir projeyi başarıya taşıyan davranış, yarın aynı kişinin sorgulanmasına neden olabilir.

Netice itibarıyla yöneticilik yalnızca sorumluluk almak sanatı değildir. Asıl ustalık; sorumluluğun yetkiyle, yetkinin hesap verebilirlikle ve hesap verebilirliğin kurumsal yönetişim ilkeleriyle uyumlu şekilde yürütülmesini sağlamaktadır. Başarılı yöneticiler yalnızca sonuç üretmezler; aynı zamanda sonuçların hangi mekanizmalarla üretildiğini de görünür kılarlar. Zira kalıcı kurumsal başarı, kahramanlık hikâyelerinden değil, doğru tanımlanmış roller ve sağlıklı işleyen yönetim sistemlerinden doğar.

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir